Wiadomości

W ciągu 2017 r. rozmiary tzw. „szarej strefy” na Litwie zmniejszyły się z 24,9 % do 23,8 % PKB. Jest to największy spadek wśród krajów UE. Oznacza to, że szacunkowa wartość szarej strefy zmniejszyła się o 450 mln EUR – do 9,8 mld EUR. Jak stwierdził jeden z najbardziej znanych badaczy szarej strefy, prof. Friedrich Schneider z Uniwersytetu Johanna Keplera z Linzu, w przypadku Litwy na zmniejszenie szarej strefy wpłynął wzrost gospodarczy, więcej osób pracujących na pełnym etacie. Jednocześnie ekspert krytycznie ocenił skuteczność loterii paragonowej, która na Litwie została uruchomiona w listopadzie br. W Polsce i na Łotwie wartość szarej strefy spadła do odpowiednio 22,2 % i 21,5 % PKB, a w Estonii stanowi ona 24,6 % PKB. W ciągu 10 lat na Litwie rozmiary szarej strefy zmniejszyły się o ponad 5 pkt. procentowych, w 2009 r. wynosiła ona 29,1 %. W 2017 r. dzięki lepszemu administrowaniu podatków do budżetu dodatkowo pozyskano 0,4 % PKB (około 165 mln EUR), czyli dwukrotnie więcej niż w latach 2015 – 2016 (po 0,2 % PKB). W 2018 r. Ministerstwo Finansów planuje „wyciągnąć” z szarej strefy kolejnych 0,4 % PKB (około 190 mln EUR). Autor badania F. Schneider podkreślił, że tzw. „gospodarka kopertowa”, gdy są wypłacane w kopercie nieoficjalne wynagrodzenia, na Litwie stanowi około 2/3 całej szarej strefy, dlatego proponuje mniej koncentrować się na przemycie towarów akcyzowych, a więcej uwagi zwrócić na zmniejszenie opodatkowania siły roboczej. Wg jego szacunków, na Litwie są rezerwy do zmniejszenia rozmiarów szarej strefy do 17 – 18 % PKB, a czyniąc większe starania można osiągnąć skandynawski wskaźnik na poziomie 12 – 13 % PKB. Jednak w tym celu należy stosować nie wywierające tymczasowy wpływ represyjne akcje kontroli podatkowych, gdyż na Litwie wyczerpały one już swe możliwości, a wdrażać narzędzia zachęcające. (Verslo žinios, 19.12.2017)

„Od teraz emerytury nie powinny zależeć od woli polityków. Politykom zostaną związane ręce dokonywać zmian zarówno w pozytywnym kierunku, gdy dąży się do uzyskania politycznej dywidendy, jak i w negatywnym kierunku, gdy wybucha kryzys i jest chęć zaoszczędzenia kosztem seniorów.” – stwierdził minister opieki społecznej i pracy Linas Kukuraitis. W opinii dyrektora funduszu ubezpieczeń społecznych „Sodra” Mindaugasa Sinkevičiusa, wzrost emerytur zapewni stosowana od przyszłego roku ich indeksacja, także kalkulacja w oparciu o punkty obrachunkowe. Wcześniej emerytury składały się z 3 części: podstawowej, dodatku za staż oraz dodatkowej. Teraz zostaną dwie części: zależąca od stażu ogólna oraz indywidualna, o której zadecydują płacone przez daną osobę składki. O wysokości współczynnika indeksacji emerytur zadecyduje średnia arytmetyczna zmian funduszu płac za okres 7 lat. Dla przykładu, przy indeksacji emerytur na początku 2018 r. do obliczenia średniej zostaną wykorzystane wskaźniki lub ich prognozy za okres 2014 – 2020, współczynnik indeksacji wyniesie 6,94 %. Z powodu indeksacji na początku 2018 r. emerytury dla wszystkich wzrosną średnio o 21 EUR, a z powodu przeliczenia dla osób posiadających duży staż pracy – o kolejnych 9 EUR. Łącznie średnia emerytura w przypadku posiadania wymaganego stażu pracy w przyszłym roku wzrośnie o 30 EUR – do 332 EUR. W przyszłym roku emerytury zostaną także przeliczone, wyrażając ich wartość w punktach. Punkty będą powiązane z wartością średniego wynagrodzenia. Osoba, która w ciągu roku zarobi 12 średnich miesięcznych wynagrodzeń, otrzyma 1 punkt, jeżeli zarobi mniej – odpowiednio uzyska mniejszą część punktu. Natomiast jeżeli zarobi więcej i zapłaci więcej składek na ubezpieczenie społeczne, uzyska więcej punktów. Jednak została ustalona górna granica – 5 pkt. (60 średnich wynagrodzeń, około 3,3 tys. EUR netto miesięcznie). „System punktowy będzie bardziej zrozumiały – ludzie będą wiedzieli ile punktów zgromadzili i prościej będzie zrozumieć i ocenić jakiej emerytury mogą się spodziewać.” – wyjaśnił M. Sinkevičius. Pierwotną wartość punktu – 3,05 EUR – ustalił rząd. Na początku przyszłego roku po indeksacji wyniesie ona 3,27 EUR. Wartość punktu oraz podstawowej emerytury będą indeksowane każdego roku. W przyszłorocznym budżecie „Sodry“ na indeksację emerytur zaplanowano 170 mln EUR, a na ponownie przeliczone emerytury – kolejnych 59 mln EUR. (Lietuvos rytas, 19.12.2017)

Według danych Litewskiego Zrzeszenia Banków, wartość portfela kredytowego banków komercyjnych w końcu września br. wynosiła 19,3 mln EUR. Jest to o 7 % więcej, niż w identycznym okresie poprzedniego roku. W dużej mierze przyczynił się do tego wzrost kredytów udzielanych dla gospodarstw domowych. Wartość udzielonych kredytów hipotecznych w ciągu roku zwiększyła się o 8 %, kredytów konsumenckich – o 11 %, pozostałych kredytów dla gospodarstw domowych – o 2 %. Wartość kredytów dla osób prawnych w ciągu roku zwiększyła się o 4 %. Łączna wartość depozytów w bankach komercyjnych w końcu września br. wynosiła 22,5 mld EUR i była o 2 % wyższa niż przed rokiem. O około 13 % wzrosła wartość depozytów na żądanie gospodarstw domowych. W przypadku depozytów na żądanie spółek niefinansowych odnotowano wzrost o 7 %. W ciągu roku odnotowano znaczny wzrost depozytów terminowych spółek niefinansowych – z 174 do 331 mln EUR. Natomiast w przypadku gospodarstw domowych wartość depozytów terminowych zmniejszała się z powodu utrzymującej się nieatrakcyjnej wysokości oprocentowania. (Verslo žinios, 14.12.2017)

Zgodnie z zatwierdzonym projektem, przychody budżetu centralnego w 2018 r. wyniosą 9,071 mld EUR (w tym 2,304 mld EUR wsparcia UE oraz z innych źródeł międzynarodowych), natomiast wydatki budżetowe są szacowane na 9,558 mld EUR. Łącznie przychody sektora publicznego (w tym budżety centralny, samorządów oraz funduszu ubezpieczeń społecznych) wyniosą 16,1 mld EUR, a wydatki – 15,8 mld EUR. W przyszłym roku najbardziej wzrosną wydatki budżetowe na zwalczanie ubóstwa. Ta kategoria wydatków zwiększy się o 618 mln EUR. Od stycznia wzrośnie minimalne miesięczne wynagrodzenie brutto do 400 EUR oraz do 380 EUR zostanie zwiększona kwota wolna od opodatkowania. Na zwiększenie emerytur w przyszłym roku zostanie przeznaczonych ponad 370 mln EUR. Planuje się, że w 2018 r. emerytury wzrosną średnio o 63 EUR. Od 2018 r. zostanie zlikwidowana dodatkowa kwota wolna od podatku dla rodziców w wysokości 200 EUR za dziecko, jednak zamiast tego od stycznia dla wszystkich dzieci będą wypłacane tzw. „pieniądze dla dziecka” – po 30 EUR za każde dziecko. Poza tym, dla części dzieci w wieku do 2 lat w oparciu o kryterium dochodowe będą płacone dodatkowe zasiłki – 28,5 EUR, jeżeli dochody rodziny będą niższe niż 183 EUR na osobę. Po stronie wydatków też przewidziano wzrost wydatków na obronę kraju o 164 mln EUR. Pozwoli to Litwie osiągnąć wskaźnik 2 % PKB przeznaczanych na obronność. Od stycznia 2018 r. zostanie zwiększona akcyza na olej napędowy, a od marca – na wyroby tytoniowe. W kwestii składek na ubezpieczenia społeczne, właściciele przedsiębiorstw indywidualnych, członkowie małych spółdzielni oraz osoby prowadzące działalność indywidualną przez rok od rozpoczęcia działalności gospodarczej będą zwolnieni od płacenia stych składek. Jednak w przypadku osób pracujących na niepełnym etacie, składki trzeba będzie płacić od minimalnego wynagrodzenia, nawet jeżeli wynagrodzenie pracownika będzie niższe. Bezterminowo zachowano ulgową stawkę VAT w wysokości 9 % na centralnie dostarczane ogrzewanie oraz do końca 2022 r. – na usługi zakwaterowania. Pozostanie ulgowa stawka 5 % w przypadku refundowanych leków i środków medycznych oraz w przypadku wszystkich leków nierefundowanych sprzedawanych na receptę, także identyczna stawka będzie stosowana wobec usług przewożenia pasażerów. „Jest to budżet zorientowany socjalnie, poprawiający życie dla tych, którzy tego najbardziej potrzebują oraz który stwarza długoterminowe podstawy dla kontynuowania nieuniknionych, ważnych reform. Sądzę, że w 2018 r. każdy mieszkaniec Litwy odczuje, że państwo nim się troszczy.” – po uchwaleniu budżetu stwierdził premier Saulius Skvernelis. Z kolei Mykolas Majauskas, przedstawiciel opozycyjnej partii konserwatywnej oraz członek sejmowego Komitetu Budżetu i Finansów stwierdził, że nie jest wielką sztuką rozdzielenie pieniędzy wpłaconych przez obywateli. „Sprawą władzy nie jest tylko rozdzielanie, ale też zatroszczyć się, byśmy zarobili więcej, by ten tort był większy, jednak to wymaga starań, jednak na takie rzeczy brakuje i czasu, i pomysłów.” – oświadczył M. Majauskas. (Lietuvos rytas, Verslo žinios,13.12.2017)

Sejm uchwalił nowelizację ustawy o ubezpieczeniach społecznych, zgodnie z którą składki na ubezpieczenia społeczne będą kalkulowane od minimalnego wynagrodzenia, nawet jeżeli w przypadku np. pracy na niepełny etat wynagrodzenie pracownika jest niższe od minimalnego. Od 1 stycznia 2018 r. minimalne wynagrodzenie wzrośnie od 380 EUR do 400 EUR miesięcznie. Zgodnie z nowelizacją, składki będzie można naliczać od niższego wynagrodzenia wtedy, jeżeli pracująca na niepełnym etacie osoba jest już zatrudniona i ubezpieczona w innym miejscu, otrzymuje emeryturę lub jest młodsza niż 24 lata. Sprzeciw wobec takich zmian wyrazili przedstawiciele niektórych firm usługowych oraz drobnych przedsiębiorców. Dla przykładu, przedstawiciele firm świadczących usługi sprzątania, w których nawet do 70 % pracowników pracuje na niepełnym etacie, oszacowali, że dla nich koszt miejsca pracy wzrośnie o kilkadziesiąt euro miesięcznie. Wg nich zmusi to do podnoszenia cen, co z kolei doprowadzi, iż utracą klientów, będą zmuszeni do zwalniania pracowników, a to przyczyni się do wzrostu szarej strefy. Przedstawiciele drobnych przedsiębiorców uważają, że wprowadzone zmiany boleśnie odczują pracownicy wspólnot bloków wielomieszkaniowych, także zatrudniani na kilka godzin w małych firmach księgowi. Pracodawcy również nie będą chcieli zatrudniać młodych matek, które będą chciały zatrudnić się na niepełny etat. Również przedstawiciele Litewskiego Instytutu Wolnego Rynku nie raz wyrażali swe obawy, że taka nowelizacja zamiast zmniejszyć szarą strefę, może się przyczynić do jej zwiększenia. Wg analityków, obciążenia podatkowe siły roboczej na Litwie już i tak są duże. (Lietuvos rytas, 12.12.2017)

W 2016 r. stosunek pobieranych na Litwie podatków, łącznie ze składkami na ubezpieczenia społeczne, do PKB kraju należał do najniższych wśród 28 państw UE. W 2016 r. ten wskaźnik na Litwie wyniósł 30,2 % PKB i był o 1 pkt procentowy wyższy niż w 2015 r. Średnia wartość wskaźnika dla całej UE wyniosła 41,3 %. Niższą wartość wskaźnika odnotowano tylko w Irlandii (23,8 %), Rumunii (26 %) i Bułgarii (29 %). Na Łotwie ten wskaźnik w 2016 r. wynosił 31,6 % (30,6 % w 2015 r.), w Estonii – 34,7 % (34 %). Najwyższy udział pobieranych podatków w PKB kraju odnotowano we Francji (47,6 %), Danii (47,3 %) i Belgii (46,8 %). (Lietuvos rytas, 08.12.2017)

Na początku grudnia br. poziom bezrobocia wynosił 7,7 % - o 0,3 pkt procentowego więcej niż na początku listopada br. oraz o 0,1 pkt procentowego więcej niż przed rokiem. Wg danych Litewskiej Giełdy Pracy, w końcu listopada br. w kraju było zarejestrowanych 135 tys. bezrobotnych – o 4,6 tys. (3,6 %) więcej niż w końcu października br. oraz o 294 osoby (0,2 %) mniej niż w końcu listopada 2016 r. (Lietuvos rytas, 07.12.2017)

Sejm zatwierdził podwyżkę podatku akcyzowego na olej napędowy od stycznia 2018 r. oraz na wyroby tytoniowe od marca 2018 r. Akcyza na olej napędowy wzrośnie z 330,17 EUR do 347 EUR za 1000 l, natomiast w przypadku oleju napędowego używanego w rolnictwie – z 21 EUR do 56 EUR. Wg szacunków Ministerstwa Finansów spowoduje to wzrost ceny detalicznej oleju napędowego o 0,02 EUR, a w przypadku oleju używanego do celów rolniczych – o 0,04 EUR na litrze paliwa. Od przyszłego roku akcyzą nie będzie opodatkowany wykorzystywany przez samochody gaz ziemny. Minimalna akcyza na papierowy od marca 2018 r. wzrośnie o 5,4 % - do 59 EUR, a taryfa kombinowana wzrośnie o 6,7 % - do 96 EUR za 1000 papierosów. Sejm również zatwierdził zmiany w podatku od nieruchomości. Posiadane przez mieszkańców nieruchomości będą opodatkowane podatkiem w wysokość 0,5 – 2 % ich wartości. Z tego tytułu planuje się zgromadzić 2 mln EUR dodatkowych przychodów. Posiadane przez mieszkańca nieruchomości o łącznej wartości do 220 tys. EUR nie będą opodatkowane, w przypadku wartości 220 – 300 tys. EUR będzie obowiązywała stawka 0,5 %, 300 – 500 tys. EUR – 1 %, powyżej 500 tys. EUR – 2 %. Zlikwidowano ulgę w przypadku nieruchomości wykorzystywanych do świadczenia usług pogrzebowych, zostawiając samorządom terytorialnym możliwość stosowania ulgowej stawki w przypadku takich obiektów. Obecnie majątek o wartości ponad 220 tys. EUR jest opodatkowany stawką 0,5 %. (Lietuvos žinios, 06.12.2017)

TOP