Wiadomości

W porównaniu z kwietniową prognozą, w przypadku roku bieżącego Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) zwiększa prognozę wzrostu PKB Litwy o 0,7 pkt. procentowego – do 3,5 %. W 2018 r. MFW przewiduje wzrost PKB również o 3,5 %, czyli o 0,4 pkt. procentowego więcej niż w kwietniu br. Dla Łotwy MFW przewiduje wzrost PKB o odpowiednio 3,8 % i 3,9 %, dla Estonii – o 4,0 % i 3,7 %. (Verslo žinios, 12.10.2017)

Projekt budżetu zakłada, że w 2018 r. wzrosną zarówno przychody, jak i wydatki budżetu. Głównym źródłem wzrostu przychodów są wzrost gospodarczy, ograniczanie szarej strefy oraz poprawa ściągalności podatków. Szacuje się, że przychody wzrosną o 6,9 % (584,747 mln EUR) – do 9,072 mld EUR. Po stronie wydatków jest przewidywany wzrost o 5,5 % (494,887 mln EUR) – do 9,541 mld EUR. Deficyt budżetu powinien wynieść 468,6 mln EUR i będzie o 16,1 % (89,86 mln EUR) mniejszy niż w br. Łącznie bilans finansów publicznych (budżet centralny, budżety samorządów oraz funduszu ubezpieczeń „Sodra” i ubezpieczenia zdrowotnego) będzie dodatni, nadwyżka wyniesie 240,7 mln EUR, czyli 0,6 % planowanego w przyszłym roku PKB. Planowane przychody podatkowe budżetu mają wzrosnąć o 4,9 % (288,653 mln EUR) – do 6,175 mld EUR. Przychody z tytułu podatku VAT są szacowane na 3,54 mld EUR (wzrost o 7,8 %). W przyszłym roku nadal będą obowiązywały ulgowe stawki VAT w wysokości 5 % (leki) oraz 9 % (centralnie dostarczane ogrzewanie, usługi hotelowe oraz transport pasażerów, książki). Przychody z podatku akcyzowego są szacowane na poziomie 1,452 mln EUR (wzrost o 8,4 % lub 112,718 mln EUR). Od marca 2018 r. planowane jest zwiększenie akcyzy na olej napędowy (z 330,17 EUR do 347 EUR za 1000 litrów, w przypadku oleju napędowego używanego w rolnictwie – wzrost 2,7 razy – do 56 EUR za 1000 litrów). Przełoży się to na wzrost ceny oleju napędowego na stacjach o 0,02 EUR/litr. Także planuje się zwiększenie akcyzy na wyroby tytoniowe o około 5 %. Przychody z tytułu podatku PIT mają wynieść 1,492 mld EUR. Po stronie wydatków planuje się 618 mln EUR przeznaczyć na zmniejszanie wykluczenia społecznego, z czego 370 mln EUR ma być przeznaczonych na zwiększenie emerytur. Finansowanie obrony kraju zostanie zwiększone o 160 mln EUR, co pozwoli osiągnąć wskaźnik 2 % PKB przeznaczanych na obronność. O 170 mln EUR planuje się zwiększyć finansowanie opieki zdrowotnej, a o 30 mln EUR – sektora kultury. Samorządy terytorialne z budżetu centralnego otrzymają o 256 mln EUR więcej. W przypadku funduszu ubezpieczeń społecznych „Sodra”, przychody funduszu są szacowane na 4,231 mld EUR (wzrost o 9,2 % lub 354,878 mln EUR), wydatki – 4,012 mld EUR (wzrost o 7,4 % lub 277,702 mln EUR). Nadwyżka budżetu „Sodry” wyniesie 218,265 mln EUR. Szacuje się, że średnia emerytura w 2018 r. wyniesie 331,75 EUR, czyli o 40,68 EUR (14 %) więcej niż w br. Budżet funduszu obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego tradycyjnie będzie zbilansowany i wyniesie 1,748 mld EUR (wzrost o 11 % lub 173,061 mln EUR). Projekt budżetu został oparty na scenariuszu ekonomicznym, który przewiduje, że wzrost PKB w 2018 r. wyniesie 2,9 %, inflacja – 2,7 %, wzrost wynagrodzeń – 6,2 %. Ekonomiści taki scenariusz określają jako realistyczny. Prezydent Dalia Grybauskaitė pozytywnie oceniła projekt budżetu i stwierdziła, że taki projekt mogłaby podpisać. Jednocześnie zaznaczyła, że należy uniknąć „rozszarpania” budżetu podczas obrad w Sejmie. Premier Saulius Skvernelis wyraził nadzieję, że Sejm uchwali „pierwszy nie deficytowy” oraz „najbardziej wrażliwy społecznie” projekt budżetu i nie będzie czynił politycznych przeszkód. Minister Finansów Vilius Šapoka stwierdził, że projekt został zaplanowany odpowiedzialnie i jeżeli na świecie zdarzą się zawirowania, „nie będziemy musieli zaciągać szybkiego kredytu”. (Verslo žinios, 11 – 12.10.2017, Lietuvos rytas, 12.10.2017)

Według danych Departamentu Statystyki, w ciągu pierwszych 8 miesięcy br. wartość eksportu Litwy w porównaniu z analogicznym okresem poprzedniego roku zwiększyła się o 17,3 %, natomiast wartość importu – o 16,8 %. Na wzrost eksportu wpływ miał wzrost eksportu produktów naftowych (o 25,1 %), maszyn i urządzeń mechanicznych oraz części do nich (o 26,2 %), maszyn i urządzeń elektrycznych oraz części do nich (o 28,7 %). Eksport produkcji pochodzenia litewskiego w ciągu 8 miesięcy zwiększył się o 15,2 %, nie uwzględniając produktów mineralnych – o 10,7 %. Najwięcej w okresie styczeń – sierpień wyeksportowano do Rosji (14,4 % łącznej wartości eksportu), Łotwy (10,3 %), Polski (8,4 %) i Niemiec (7,4 %). W przypadku produkcji pochodzenia litewskiego najwięcej wyeksportowano do Niemiec (9,6 %), Polski (9,2 %), USA (8,3 %), Łotwy (7,6 %) oraz Szwecji (7,6 %). Wśród najważniejszych litewskich rynków eksportowych największy wzrost eksportu odnotowano w przypadku Holandii (35,2 %), Rosji (28,5 %), Ukrainy (27,4 %). Dwucyfrowy wzrost także odnotowano w przypadku Łotwy, USA, Szwecji, Białorusi, Norwegii, Włoch. Jednak w tym czasie odnotowano spadek eksportu do Wielkiej Brytanii (o 2,2 %) oraz do Francji (o 8,1 %). W przypadku importu, w analizowanym okresie największymi partnerami Litwy były Rosja (12,7 % łącznej wartości importu), Niemcy (12,5 %), Polska (10,7 %) oraz Łotwa (7 %). (Verslo žinios, 11.10.2017)

Według wstępnych danych Departamentu Statystyki, w poprzednim roku wydatki biznesu, państwa, szkolnictwa wyższego na badania i rozwój stanowiły 0,74 % PKB. Dla porównania, w 2015 r. ten wskaźnik wynosił 1,04 %. Ostatni raz tak niski poziom wydatków na B+R odnotowano w 2003 r. (0,67 %). Ten wskaźnik jest jednym z podstawowych przy ocenie poziomu innowacyjności państw. Dla porównania, średnia dla UE wynosi około 2 %. Łącznie na prace związane z B+R w poprzednim roku przeznaczono 286,1 mln EUR, czyli o 26,6 % mniej niż w 2015 r. Na spadek wydatków największy wpływ miało zmniejszenie finansowania z zagranicy. Jeszcze na początku 2016 r. eksperci przewidywali spadek wydatków, gdyż jedna perspektywa finansowa UE dobiegła końca, a większość programów finansowanych z nowej perspektywy jeszcze nie ruszy. Łączna kwota z funduszy UE w poprzednim roku zmniejszyła się 8 razy – do 14,4 mln EUR. Pomimo stałych zachęt dla przedsiębiorców o zwiększanie wydatków na B+R, wydatki tego sektora w ciągu roku zwiększyły się z 111,2 mln EUR do 116,6 mln EUR. Wartość środków przeznaczonych przez państwo wyniosła 124,7 mln EUR (spadek o 10 %), natomiast szkolnictwo wyższe na B+R przeznaczyło o 40 % więcej – 8 mln EUR. (Verslo žinios, 10.10.2017)

Ceny towarów i usług na Litwie rosną najszybciej w krajach bałtyckich. Według danych narodowych instytucji statystycznych, we wrześniu br. na Litwie miesięczna stopa inflacji wyniosła 1 %, na Łotwie – 0,3 %, natomiast w Estonii odnotowano deflację w wysokości 0,1 %. W ujęciu rocznym, w porównaniu z wrześniem poprzedniego roku, na Litwie inflacja wynosiła 4,8 %, na Łotwie – 2,9 %, a w Estonii – 3,7 %. Towary w ciągu roku na Litwie zdrożały o 4,4 %, natomiast usługi – o 6 %. Pod względem tempa rocznej inflacji Litwa pozostaje liderem w UE, przewyższając średni wskaźnik unijny nawet 2,7 razy. W opinii ekonomistów, głównym czynnikiem wpływającym na wzrost inflacji jest wzrost wynagrodzeń. W II kwartale br. wzrost średniego wynagrodzenia wyniósł 9 %. Analitycy zauważają, że w krajach bałtyckich taki wzrost wynagrodzeń oraz inflacji przybiera cechy klasycznej spirali inflacyjnej, a to nie jest dobre dla gospodarki. W obliczu niskich odsetek rosnące ceny zmniejszają oszczędności mieszkańców, natomiast rosnące w takim tempie wynagrodzenia zmniejszają konkurencyjność przedsiębiorstw. Z powodu szybkiego wzrostu cen zaczynają się również zmieniać oczekiwania konsumentów, co przekłada się na zwolnienie tempa wzrostu popytu wewnętrznego. Na wzrost wynagrodzeń wpływa powstały z powodu emigracji deficyt pracowników i w najbliższym czasie ta tendencja nie powinna się zmienić. W letnich miesiącach obroty handlu detalicznego, szacowane w cenach porównawczych, zwiększyły się tylko o około 3 %, gdy w I półroczu notowano dwukrotnie większe tempo wzrostu. (Lietuvos rytas, Verslo žinios, 10.10.2017)

Spółka „Coface” ogłosiła najnowszy ranking 50 największych spółek w krajach bałtyckich. Został on stworzony w oparciu o wielkość przychodów w 2016 r. Na czele rankingu TOP 50, jak i przed rokiem, uplasowała się spółka „Orlen Lietuva”, której przychody w 2016 r. wyniosły 3,267 mld EUR, jednak były o 12,4 % niższe niż przed rokiem. Na drugiej pozycji uplasował się koncern „Vilniaus prekyba” z przychodami w wysokości 3,17 mld EUR, a na trzeciej pozycji należąca do tego koncernu spółka „Maxima grupė“ – 2,693 mld EUR. Największym sektorem w krajach bałtyckich w 2016 r. stał się handel detaliczny. Zajmuje się nim 12 z 50 spółek rankingu. Ten sektor był również największym pod względem przychodów – 9,4 mld EUR, wzrost o 2,1 % w ciągu roku. Wzrost popytu wewnętrznego napędza handel detaliczny, przez co sektor ten wyprzedził liderujący dotychczas sektor energetyczny. Natomiast przychody spółek energetycznych zmniejszają się przez kilka ostatnich lat z rzędu. Wpływa na to nie tylko spadek cen surowców energetycznych, ale też spadek zużycia gazu, energii cieplnej dzięki wdrażanym rozwiązaniom oszczędnościowym. Największa estońska spółka „Ericsson Eesti AS” została sklasyfikowana na 5. miejscu zestawienia (1,213 mld EUR przychodów), a największa łotewska spółka „RIMI Latvia SIA” – na 7. miejscu (831 mln EUR). Łącznie w rankingu TOP 50 spółek krajów bałtyckich było 29 spółek z Litwy, 11 – z Estonii oraz 10 z Łotwy. (Verslo žinios, 04.10.2017)

Wg danych Departamentu Statystyki, w ciągu jednej godziny pracy w gospodarce kraju w poprzednim roku wytworzono średnio 13,6 EUR wartości dodanej. Jest to o 1 % mniej niż w 2015 r. Dla porównania, średnie wynagrodzenia w 2016 r. zwiększyły się o 8,4 %. Jeden pracownik w 2016 r. wytworzył w ciągu roku średnio 25,6 tys. EUR wartości dodanej. Najwyższą wydajność odnotowano w spółkach dokonujących transakcje dot. nieruchomości – 35 EUR/h. Wysoką wydajność odnotowano także w spółkach z branży IT i komunikacji (24 EUR/h), finansów i ubezpieczeń (20,8 EUR/h), a najmniejszą – w spółkach sektora rolnictwa, leśnictwa i rybołówstwa – 5,6 EUR/h. (Lietuvos rytas, Verslo žinios, 03.10.2017)

Urząd Kontroli Państwowej (UKP, odpowiednik polskiej NIK) dokonał oceny jak działania państwa przyczyniły się do przyciągania zagranicznych inwestycji. Wnioski nie są pocieszające. UKP proces przyciągania inwestycji na Litwie określił jako „jeden z najgorszych w UE”. Wg przeprowadzonego audytu, większość inwestycji z budżetu narodowego oraz funduszy unijnych przeznaczono nie na narzędzia przyciągania inwestycji, a na upiększenie otoczenia, tworzenie tymczasowych miejsc pracy. Na to w okresie 2007 – 2013 przeznaczono 850 mln EUR, a w obecnej perspektywie finansowej planuje się przeznaczyć 1,2 mld EUR. Po wygaśnięciu unijnego finansowania, liczna miejsc pracy stworzonych dzięki funduszom UE zmniejszyła się ośmiokrotnie – z 266 tys. do 33 tys. miejsc pracy. UKP stwierdził, że pod względem wskaźnika bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) per capita Litwa jest na 26. miejscu wśród 28 państw UE. Pomimo zagranicznych inwestorów, którymi szczyci się Litwa i którzy jako miejsce swej działalności wybrali Litwę, sytuacja z przyciąganiem inwestycji pogarsza się: pod względem stosunku skumulowanych BIZ do PKB w 2014 r. Litwa zajmowała 22. miejsce wśród 28 krajów unijnych, a w 2015 r. – już 25. Audyt wykazał, że strategie państwa oraz regionów nie posiadają jasnej, spójnej oraz zintegrowanej wizji przyciągania BIZ – na poziomie narodowym nie zostały zidentyfikowane zasadnicze kierunki, priorytetowe sektory, kraje, z który Litwa pragnie przyciągnąć BIZ. Wszystko to sprawia, że Litwa jako kraj, chociaż i ma sporo zalet i jest atrakcyjna dla biznesu, z powodu swej polityki i pasywnych praktyk w większości przypadków ustępuje innym krajom UE, nawet mniejszym. UKP odniósł się także do działalności SSE. W ciągu ostatnich 23 lat w 7 stref zainwestowano 40 mln EUR, jednak do 2016 r. 74 % ich terytoriów nie były wykorzystane. UKP zarzuca, że strategie państwa i regionów nie posiadają wyraźnej, zrównoważonej i integralnej wizji przyciągania inwestycji, a planowanie instytucji i samorządów nie jest zorientowane na efektywne przyciąganie tych inwestycji. Audytorzy rekomendują rządowi stworzyć wyraźną wizję oraz politykę przyciągania inwestorów opartą na konsekwentnych celach, ustalić priorytetowe sektory gospodarki. Dla MSW rekomenduje się zapewnić bardziej efektywne wykorzystanie środków w regionach, natomiast dla MG audytorzy zalecają zatroszczyć się zarządzaniem SSE. Samorządy w celu przyciągnięcia inwestorów mogą stosować „miękkie” instrumenty: współpraca i doradzanie inwestorom, pomaganie w załatwianiu różnych dokumentów itp. „To jest efektywne i nie wymaga wielkich zasobów finansowych, jednak tego nie robi większość (77 %) samorządów, a z przewidzianych w aktach prawnych różnych ulg dla inwestorów nie korzysta ponad 88 % samorządów.” – stwierdzono w raporcie UKP. (www.15min.lt, 02.10.2017, Verslo žinios, 03.10.2017)

TOP